Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport dotyczący domów pomocy społecznej, w którym wskazano na poważne problemy finansowe i kadrowe tych placówek. Ujawniono, że obecne zasady przydzielania dotacji z budżetu państwa są nieadekwatne do realnych kosztów utrzymania mieszkańców. Brak środków prowadzi do niedoborów kadry oraz ograniczania usług poniżej wymaganych standardów.
Według danych, w Polsce na 100 osób w wieku powyżej 65 lat przypada zaledwie 0,23 pracownika opieki długoterminowej. Średnia dla krajów zrzeszonych w OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju/Organisation for Economic Co-operation and Development) wynosi pięć, czyli ponad dwadzieścia razy więcej. Tylko około 18 procent osób potrzebujących profesjonalnej opieki jest nią objętych, co oznacza, że zdecydowana większość seniorów musi liczyć na rodzinę lub pozostaje bez wsparcia.
Raport NIK wykazał, że liczba ponadgminnych domów pomocy społecznej na koniec 2024 roku wynosiła 780, z czego 210 prowadzono na zlecenie powiatów. Placówki te oferowały łącznie około 92 tysięcy miejsc. Choć starostowie w większości prawidłowo zabezpieczali dostępność DPS-ów, w niektórych typach placówek okres oczekiwania na przyjęcie sięgał nawet kilku lat.
Kontrola pokazała również, że system finansowania opiera się na przestarzałych zasadach. Powiaty otrzymują dotacje według kryteriów obowiązujących od 2004 roku, co nie odpowiada obecnym kosztom funkcjonowania. Dodatkowo wojewodowie nie prowadzili wystarczającej liczby kontroli w jednostkach opiekuńczych, a problemy kadrowe dotyczyły także samych organów nadzoru – brakuje inspektorów, a ogłaszane nabory często kończyły się fiaskiem z powodu niskich wynagrodzeń.
Choć większość DPS-ów zapewniała odpowiednie warunki życia, dostęp do opieki medycznej, posiłków i terapii, zdarzały się przypadki niespełniania podstawowych standardów. Brakowało wind, odpowiedniej liczby łazienek i toalet, a w niektórych placówkach pokoje były mniejsze niż wymagane.
Na publikację raportu błyskawicznie zareagowała minister ds. polityki senioralnej. Zapowiedziano przygotowanie ustawy o opiece długoterminowej, która ma zostać przyjęta w ciągu kilku miesięcy. Równocześnie trwają prace nad średniookresową strategią rozwoju kraju do 2035 roku, w której opieka nad seniorami ma odgrywać kluczową rolę.
Najwyższa Izba Kontroli apeluje o wprowadzenie przejrzystych i skutecznych rozwiązań prawnych, które pozwolą domom pomocy społecznej realizować swoje zadania na właściwym poziomie i odpowiadać na rosnące potrzeby starzejącego się społeczeństwa.
