Kiedyś „apartament” brzmiał jak coś, czego się nie dotyka bez rękawiczek. Słowo z tych, które mają własny połysk. Apartament miał widok, miał przestrzeń, miał ciszę i miał tę specyficzną atmosferę, że człowiek wchodził i od razu wiedział: tu nie trzyma się miotły za drzwiami, tu miotła ma osobny pokój. Apartament był luksusem, a luksus był rozpoznawalny nawet w ciemno — po tym, że nie trzeba było się zastanawiać, gdzie postawić walizkę, żeby móc otworzyć lodówkę.
Dzisiaj apartament jest wszędzie. Za sprawą deweloperów, certyfikowanych agentów nieruchomości i biznesmenów apartamentem jest prawie wszystko, co ma drzwi. Apartamentem jest to, co wczoraj było kawalerką, a dziś zostało „mikroapartamentem inwestycyjnym z potencjałem”. Apartamentem jest lokal, w którym „potencjał” polega głównie na tym, że człowiek potencjalnie może się tam zmieścić, jeśli wciągnie brzuch i pogodzi się z tym, że życie ma ograniczoną powierzchnię.
Najlepsze w tej historii jest to, że nikt tego słowa nie pilnuje. Nikt nie stoi na straży apartamentu. Nie ma definicji apartamentu, nie ma metrażu granicznego, nie ma wymogu, że musi istnieć coś więcej niż jeden kąt do siedzenia i drugi do oddychania. To wolna amerykanka. Marketingowa strefa bez cła, gdzie deweloper może wstać rano, spojrzeć na 10 metrów kwadratowych i z pełnym spokojem ducha powiedzieć: „tak, to jest apartament”. A potem pójść spać i jeszcze być z siebie dumnym.
I tu wchodzimy w piękny, współczesny absurd. W Polsce da się dziś znaleźć „apartamenty” o powierzchni mniej więcej takiej, jaką kiedyś miały kuchnie w mieszkaniach normalnych ludzi. Albo przedpokoje. Albo, mówiąc najuczciwiej, garderoby w apartamentach, które kiedyś faktycznie były apartamentami.
Mikroapartament brzmi jak coś sprytnego. Jak miniaturowy luksus. Jak zegarek, który jest mały, ale kosztuje jak samochód, bo jest „kompaktowy” i „dla koneserów”. Tyle że mikroapartament to często nie jest miniaturowa wersja luksusu, tylko miniaturowa wersja konieczności. Najbardziej fascynujący etap tej ewolucji zaczyna się wtedy, gdy w takim apartamencie kuchnia i łazienka stają się jednym. To jest dopiero prawdziwa innowacja. Można powiedzieć: wielofunkcyjność. Nowoczesność. Minimalizm. Można też powiedzieć: „przygotuj makaron, ale uważaj, żeby nie zachlapać papieru toaletowego”. Bo w tej wersji życia, jeśli chcesz sobie zrobić herbatę, to istnieje realna szansa, że stoisz dokładnie w tym samym miejscu, w którym przed chwilą brałeś prysznic. I nie jest to metafora. To jest projekt wnętrza.
Apartamenty dzisiejsze mają też tę wspaniałą cechę, że świetnie wyglądają na zdjęciach. One są robione pod ogłoszenie, a nie pod człowieka. Oświetlenie ciepłe, kadr szeroki, perspektywa taka, że nagle 10 metrów robi się dwudziestką. Na zdjęciach jest „przestronnie”, „stylowo” i „z klasą”. Wchodzisz do środka i odkrywasz, że to było fotografowane obiektywem, który powinien mieć własną kategorię w prawie karnym. Oczywiście w ogłoszeniu wszystko jest „funkcjonalne”, bo funkcjonalność oznacza dziś, że da się w ogóle wejść i zamknąć drzwi bez podparcia ich plecami.
Największym triumfem branży nieruchomości jest jednak to, że słowo „apartament” przestało opisywać standard, a zaczęło opisywać cenę. Apartamentem jest to, co jest drogie. A jeśli coś jest drogie, to przecież nie może być „klitką”. Klitka jest tania. Klitka jest wstydliwa. Klitka brzmi jak błąd życiowy. Apartament brzmi jak wybór, styl, świadoma decyzja człowieka, który wie, czego chce. Nawet jeśli chce głównie przetrwać w centrum miasta i mieć miejsce, żeby ładować telefon. A jeśli już ktoś próbuje to nazwać po imieniu i mówi „patodeweloperka”, to zawsze znajdzie się ktoś, kto się oburzy. Że przecież to nie patologia, tylko „rynek”. Że ludzie „tak chcą”. Że to „odpowiedź na potrzeby”. I oczywiście — jest w tym prawda. Tylko że czasem „potrzeba” wygląda tak: nie stać cię na normalne mieszkanie, więc kupujesz albo wynajmujesz cokolwiek, byle mieć adres. I żeby dało się wcisnąć tam łóżko. I jakoś żyć.
W tym momencie „apartament” staje się w Polsce słowem z gumy. Da się nim owinąć wszystko. Da się nim obłożyć nawet te pomieszczenia, w których człowiek nie tyle mieszka, co stacjonuje. Zresztą w ogłoszeniach widać to idealnie: apartament ma „klimat”. Apartament ma „duszę”. Apartament jest „idealny dla singla”. A jak jest naprawdę? Jest idealny dla kogoś, kto nie ma rzeczy. Nie ma gości. I nie ma złudzeń, że człowiek potrzebuje przestrzeni, żeby nie zwariować. W tym wszystkim jest jeszcze jedna, ironiczna puenta: słowo „apartament” miało kiedyś budzić zazdrość. Dziś budzi głównie politowanie. Kiedy widzisz w ogłoszeniu „apartament”, to pierwsza myśl nie brzmi już: „wow”. Pierwsza myśl brzmi: „ile metrów i gdzie jest haczyk”. Bo nauczyliśmy się, że apartament może oznaczać penthouse z tarasem, ale równie dobrze może oznaczać miejsce, w którym największym luksusem jest to, że da się otworzyć okno bez przesuwania krzesła.
I tak oto dotarliśmy do momentu, w którym apartament już nic nie znaczy. To słowo, które kiedyś miało wagę, dziś jest pustym sloganem. I właśnie dlatego świetnie się nadaje do ogłoszeń. Bo w ogłoszeniach nie sprzedaje się prawdy. Sprzedaje się wrażenie. A wrażenie luksusu na 10 metrach kwadratowych? Da się. Trzeba tylko odpowiednio ustawić lampę i nie pokazywać, że kuchnia i łazienka to jedno i to samo pomieszczenie.
