W całej Polsce, szczególnie w mniejszych miejscowościach i wsiach, rozsiane są dziesiątki, jeśli nie setki, urokliwych, często zabytkowych kościółków. Drewniane lub murowane, skromne lub bogato zdobione, mają nie tylko wartość religijną, ale także historyczną, artystyczną i kulturową. Coraz częściej pojawia się pytanie: dlaczego tak wiele z nich pozostaje zamkniętych niemal przez cały tydzień?
To zrozumiałe, że proboszczowie i parafianie obawiają się kradzieży. W przeszłości wiele świątyń padało ofiarą złodziei – ginęły zabytkowe obrazy, rzeźby, ornaty, a nawet elementy wyposażenia wnętrz. Koszty zabezpieczeń są duże, a małe parafie często nie mają środków na nowoczesny monitoring czy systemy alarmowe.
Z drugiej strony, świątynie te bywają współfinansowane ze środków publicznych – z ministerialnych dotacji, programów ochrony zabytków, budżetów samorządów. Remonty dachów, odnowienia elewacji, konserwacje polichromii – to inwestycje nierzadko kosztujące setki tysięcy złotych, realizowane z udziałem pieniędzy podatników. Trudno więc nie zadać pytania: skoro wspólnota dokłada się do utrzymania zabytków, to czy nie powinna mieć do nich również dostępu?
Otwarcie kościołów na stałe mogłoby zwiększyć ryzyko dewastacji, ale istnieją rozwiązania pośrednie. Można wprowadzić stałe godziny otwarcia – choćby kilka godzin dziennie, w porze popołudniowej lub w weekendy. Inną opcją są drzwi z kratą – pozwalające zajrzeć do wnętrza, ale uniemożliwiające wejście. Warto również pomyśleć o współpracy z lokalnymi przewodnikami, organizacjami społecznymi czy szkołami, które mogłyby pełnić rolę opiekunów takich miejsc.
W Niemczech, we Włoszech czy we Francji wiele wiejskich kościołów jest dostępnych niemal codziennie. Choć również tam zdarzają się kradzieże, przeważa przekonanie, że świątynie – jako część wspólnego dziedzictwa – powinny być miejscami otwartymi i gościnnymi, nie tylko dla wierzących.
Zamknięty na głucho kościółek staje się tylko pustą skorupą – odciętą od swojej historii i społecznej funkcji. Warto więc szukać rozwiązań, które zapewnią równowagę między bezpieczeństwem a dostępnością. Tylko wtedy te małe, wiejskie perły architektury będą mogły naprawdę żyć – jako miejsca modlitwy, zadumy, ale i poznania.
