Gorączka w środku nocy, uporczywy kaszel albo nagły ból brzucha u dziecka wywołują stres sam w sobie, a rodzicom bez ubezpieczenia zdrowotnego dochodzi jeszcze obawa, czy w ogóle dostaną pomoc na NFZ. Odpowiedź jest jednoznaczna: tak, dostaną, i to bez względu na sytuację zawodową czy materialną opiekunów.
Każde dziecko do ukończenia 18 lat ma w Polsce prawo do bezpłatnego leczenia w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Podstawą jest artykuł 68 ustęp 3 Konstytucji RP oraz ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, które nakładają na państwo obowiązek zapewnienia małoletnim dostępu do opieki medycznej niezależnie od tego, czy ich rodzice albo opiekunowie prawni są ubezpieczeni. Jedynym warunkiem jest posiadanie przez dziecko polskiego obywatelstwa lub statusu uchodźcy. Bezpłatną opieką objęte są też dzieci cudzoziemców przebywających w Polsce legalnie.
To jednak nie zwalnia rodziców z formalności. Jeśli choć jedno z nich ma ubezpieczenie zdrowotne, na przykład z tytułu etatu, prowadzenia działalności gospodarczej, umowy zlecenia albo rejestracji jako bezrobotny w urzędzie pracy, powinno zgłosić dziecko do swojego ubezpieczenia. Zgłoszenia dokonuje się przez płatnika składek, czyli zwykle pracodawcę, albo samodzielnie w ZUS na formularzu ZUS ZCNA. Taka rejestracja jest bezpłatna i nie podnosi wysokości składki zdrowotnej, niezależnie od liczby zgłoszonych dzieci.
Zaniedbanie tego obowiązku formalnie jest wykroczeniem zagrożonym grzywną, ale w praktyce konsekwencje bywają dużo bardziej przyziemne. Najczęściej sprowadzają się do tego, że system e-WUŚ w przychodni pokaże dane dziecka na czerwono, co da się skorygować stosunkowo szybko. ZUS rzadko w ogóle wszczyna postępowanie wobec rodziców z tego powodu.
Gorzej, jeśli żadne z rodziców nie ma ubezpieczenia. Wtedy e-WUŚ też pokaże brak uprawnień, ale nie oznacza to odmowy pomocy. Rodzic musi na miejscu złożyć pisemne oświadczenie o prawie dziecka do świadczeń, powołując się na jego status małoletniego obywatela RP. Przychodnia ma obowiązek przyjąć dziecko na takich samych zasadach, jak gdyby było zgłoszone do ubezpieczenia.
Ta ochrona kończy się w dniu osiemnastych urodzin. Jeśli pełnoletni uczeń albo student chce nadal korzystać z NFZ, a jego rodzice nie są ubezpieczeni, obowiązek zgłoszenia go do systemu przechodzi na szkołę średnią lub uczelnię, ale wyłącznie na wniosek samego zainteresowanego. Z kolei osiemnastolatek, który skończył naukę i nie podjął pracy, musi zarejestrować się jako bezrobotny w urzędzie pracy, żeby zachować prawo do bezpłatnej opieki medycznej.
