Jak nieoficjalnie ustaliła Interia, komisja „Wyjaśnienie i naprawa” działająca w diecezji sosnowieckiej skierowała zawiadomienie do Stolicy Apostolskiej w związku z możliwymi zaniedbaniami byłego ordynariusza diecezji, bp. Grzegorza Kaszaka. Choć w opublikowanym raporcie nie pada wprost jego nazwisko, daty i opisane okoliczności prowadzą właśnie do niego.
Komisja została powołana przez obecnego biskupa sosnowieckiego, zajmuje się – jak to określono – „sprawami wrażliwymi”. W pierwszym, cząstkowym raporcie jej członkowie skupili się na przypadkach krzywdzenia małoletnich w diecezji. A tych – według ustaleń – miało być co najmniej 50.
Z raportu wynika, że zidentyfikowano 29 osób, wobec których pojawiły się podejrzenia lub oskarżenia o przestępstwa seksualne wobec nieletnich. W tej grupie znalazło się 23 księży diecezjalnych, jeden duchowny związany z diecezją, zakonnik oraz cztery osoby świeckie (m.in. animator, organista, katecheta i kleryk). W siedmiu przypadkach przestępstwa zostały potwierdzone, a sprawcy ukarani.
Jednak raport nie ogranicza się wyłącznie do opisu czynów sprawców. Pojawiają się w nim również wątki dotyczące sposobu reagowania władz diecezji.
W kilku miejscach autorzy dokumentu wskazują, że na opisane nieprawidłowości zwrócono uwagę „kompetentnych władz kościelnych”. To sformułowanie – jak ustaliła Interia – oznacza w praktyce skierowanie sprawy do Watykanu.
Z ustaleń Interii wynika, że zawiadomienie dotyczy możliwych zaniedbań, jakich miał dopuścić się były biskup sosnowiecki, Grzegorz Kaszak, kierujący diecezją w latach 2009–2023. Wśród wskazywanych uchybień pojawiają się m.in.: brak zawiadomienia Stolicy Apostolskiej o nowym zgłoszeniu dotyczącym księdza podejrzanego o wykorzystanie dwóch dziewczynek, niepodjęcie środków zapobiegawczych wobec duchownego, mimo wiarygodnych informacji o przestępstwie, umożliwienie mu dalszej pracy z dziećmi i młodzieżą po opuszczeniu parafii, postępowania wyjaśniające prowadzone w sposób powierzchowny i ograniczony do minimum formalności.
Komisja opisuje też przypadek sprzed lat, w którym – jak wskazano – dochodzenie zamknięto w ciągu miesiąca, opierając się głównie na rozmowie z proboszczem i oświadczeniu oskarżonego. Osobie zgłaszającej krzywdę nie uwierzono, a kluczowych świadków nie przesłuchano.
W raporcie wspomniano również o zaniedbaniach z początku lat 2000., przypadających na okres kierowania diecezją przez bp. Adama Śmigielskiego. Autorzy zaznaczyli jednak, że osoby podejmujące wówczas decyzje nie żyją, co uniemożliwia wyciągnięcie konsekwencji.
Diecezja sosnowiecka, powołana w 1992 roku, jest jedną z najmłodszych w Polsce. Po śmierci bp. Adama Śmigielskiego w 2008 roku urząd objął bp Kaszak. W październiku 2023 roku – w wieku 59 lat – złożył rezygnację, którą przyjął papież.
Jego odejście poprzedziła seria głośnych skandali w diecezji, które odbiły się szerokim echem w mediach i opinii publicznej. Dziś – jak wynika z nieoficjalnych informacji Interii – sprawa może mieć dalszy ciąg już na poziomie watykańskim.
Podstawą ewentualnych działań jest motu proprio Vos estis lux mundi, wprowadzone przez papieża Franciszka w 2019 roku, doprecyzowujące odpowiedzialność biskupów za zaniedbania w sprawach dotyczących wykorzystywania małoletnich. Przepisy te pozwalają na wszczęcie procedury również wobec hierarchów emerytowanych.
Historia pokazuje, że sankcje mogą być dotkliwe – od ograniczeń w sprawowaniu funkcji publicznych po zakazy używania insygniów biskupich czy inne decyzje dyscyplinarne.
Na razie Watykan nie komentuje sprawy, a nuncjatura w Polsce nie informuje o ewentualnych postępowaniach. Jak zauważają przedstawiciele komisji, brak komunikatów nie musi jednak oznaczać braku działań.
Publikacja raportu z Sosnowca zbiega się w czasie z dyskusją o powołaniu ogólnopolskiej komisji zajmującej się przypadkami wykorzystania seksualnego w Kościele. Temat ma wrócić podczas najbliższego posiedzenia Konferencji Episkopatu Polski.
Czy zawiadomienie do Watykanu okaże się początkiem formalnej procedury wobec byłego biskupa? Tego na razie nie wiadomo. Wiadomo natomiast, że sprawa z Sosnowca może stać się jednym z ważniejszych testów realnego stosowania kościelnych przepisów o odpowiedzialności hierarchów.
Grzegorz Kaszak urodził się 24 lutego 1964 w Choszcznie, to duchowny rzymskokatolicki, doktor nauk teologicznych, biskup diecezjalny sosnowiecki w latach 2009–2023, od 2023 biskup senior diecezji sosnowieckiej. Był najmłodszym biskupem w kraju. W dodatku jest pierwszym biskupem, którego wykształciło Arcybiskupie Seminarium Duchowne w Szczecinie.
