Każda z 2479 polskich gmin musi uchwalić plan ogólny do końca sierpnia 2026 roku. Ministerstwo Rolnictwa zaopiniowało dotąd niecałe 3 procent z nich. Ministerstwo Rozwoju i Technologii zaś stworzyło system, a potem oddało stery gminom. Pytanie, kto tak naprawdę odpowiada za wynik tej reformy — pozostaje bez odpowiedzi.
Reforma systemu planowania przestrzennego w Polsce była długo oczekiwana. Pierwsze koncepcje planu ogólnego jako narzędzia porządkującego przestrzeń powstały jeszcze w 1992 roku — przez ponad trzy dekady ustawodawca nie zdecydował się ich wdrożyć. Gdy w 2023 roku Sejm wreszcie uchwalił nowe przepisy, branża planistyczna przyjęła je z mieszaniną ulgi i niepokoju. Ulgi, bo coś wreszcie się ruszyło. Niepokoju, bo terminy były nierealne już w chwili podpisywania ustawy.
Dziś, w maju 2026 roku, niepokój okazuje się w pełni uzasadniony. A na dokładkę Ministerstwo Rolnictwa wydało oświadczenie:
To gminy decydują o tym, jak będzie wyglądać przestrzeń – gdzie powstaną nowe inwestycje, a gdzie pozostanie produkcja rolna. Nowe plany ogólne, które samorządy przygotowują, wyznaczą kierunki rozwoju na lata. Rola Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w tym procesie jest jasno określona – opiniujemy projekty i wskazujemy, gdzie trzeba lepiej chronić grunty rolne.
Liczby, które mówią same za siebie
Do 27 maja 2025 roku Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaopiniowało zaledwie 64 plany ogólne spośród 2479 gmin w Polsce — czyli 2,58 procent. Aby wyrobić się z opiniowaniem do 30 czerwca 2026 roku, resort musiałby opiniować średnio ponad 8 planów dziennie, każdego dnia roboczego.
Reforma napotkała na tyle liczne trudności, że termin przyjęcia planów ogólnych wydłużono najpierw do 30 czerwca 2026 roku, a próg wymaganych dokumentów obniżono do 50 procent gmin.
Jesienią 2025 roku jedynie 4 gminy w całym kraju uchwaliły plan ogólny, a nieco ponad 120 z 2479 gmin w ogóle rozpoczęło procedurę jego opracowania — około 5 procent wszystkich gmin w Polsce.
To nie jest opóźnienie. To jest systemowa zapaść — i rodzi pytanie, które w oficjalnych komunikatach resortów pada bardzo rzadko: kto za to odpowiada?
Dwa ministerstwa, jedna luka
Odpowiedź instytucjonalna jest klarowna do bólu. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zajmuje jasno określone, wąskie miejsce w tym procesie: opiniuje projekty planów pod kątem ochrony gruntów rolnych. Tworzy plany? Nie. Nadzoruje gminy? Nie. Wymusza korekty? Nie — tylko wskazuje, a finalne decyzje należą do samorządów.
Za kształt systemu i harmonogram wdrożenia odpowiada Ministerstwo Rozwoju i Technologii — to ono stworzyło reformę i pilotuje jej wejście w życie. To MRiT przesuwało terminy, negocjowało nowelizacje i wydawało komunikaty uspokajające.
Wiceminister rolnictwa Jacek Czerniak przyznał wprost na wspólnym posiedzeniu Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi: lepiej byłoby, gdyby ministerstwo nie tylko opiniowało plany, ale aby było stroną w uzgodnieniach. Resort rolnictwa wydał około 280 opinii, a samorządów w Polsce jest 2479. Widać, jaka jest skala wyzwania.
Przekład z urzędowego: Ministerstwo Rolnictwa chciałoby mieć więcej władzy w tym procesie, ale jej nie ma. Ministerstwo Rozwoju stworzyło system, w którym ostateczna decyzja zawsze należy do gminy. W efekcie żaden resort nie czuje się w pełni odpowiedzialny za wynik reformy — a gminy, zwłaszcza te mniejsze, zostają z tym same.
Co opiniuje resort rolnictwa — i dlaczego to ważne
Nie oznacza to, że rola MRiRW jest symboliczna. Wręcz przeciwnie — w zdecydowanej większości zaopiniowanych planów resort zgłaszał zastrzeżenia. Dotyczyły one wprowadzania zabudowy nierolniczej na terenach rolniczych, zbyt małej liczby stref rolniczych w projektach, braku możliwości uzupełniania zabudowy w gospodarstwach oraz parametrów zabudowy utrudniających rozwój produkcji.
Wiceminister Czerniak wymieniał konkretne problemy: projektowanie stref nierolniczych na obszarach zabudowy rolniczej, przeszacowanie powierzchni stref nierolniczych w kontekście realnego zapotrzebowania i wyznaczanie zbyt małej liczby stref rolniczych pomimo istnienia istotnych przesłanek ich rozwoju.
Innymi słowy: gminy, które pierwsze złożyły projekty planów ogólnych, w większości od razu dostały uwagi. Co oznacza to dla tych kilku tysięcy gmin, które projektów jeszcze nie złożyły? Że prawdopodobnie popełniają te same błędy, tyle że nikt im jeszcze tego nie powiedział.
Pułapka dla inwestorów i właścicieli gruntów
Po 1 stycznia 2026 roku decyzje o warunkach zabudowy i uchwalanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego będą możliwe tylko w gminach, w których obowiązuje plan ogólny. Bez planu ogólnego nie będzie możliwości uzyskania decyzji WZ.
To nie jest abstrakcja. Dziesiątki tysięcy inwestorów — od rodziny planującej dom na działce poza obszarem MPZP po developerów realizujących projekty mieszkaniowe — jest dziś w stanie zawieszenia. Decyzje WZ, które nie uprawomocniły się do końca 2025 roku, będą już ograniczone czasowo — maksymalnie do 5 lat.
Niektóre gminy zdecydowały się zawieszać trwające postępowania o wydanie WZ, powołując się na trwające prace nad planem ogólnym. Takie działanie jednak nie znajduje podstawy prawnej — zawieszenie postępowania jest dopuszczalne jedynie w przypadku procedowania MPZP.
To jest paradoks, który dotyka konkretnych ludzi. Gmina, która nie uchwaliła planu ogólnego i bezprawnie zawiesza postępowania o wydanie WZ, de facto paraliżuje inwestycje prywatne na swoim terenie — i naraża się jednocześnie na skargi do sądu administracyjnego za naruszenie KPA.
Rolnicy w centrum nieporozumienia
Na posiedzeniu Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi posłanka Katarzyna Królak przypominała, że najczęściej wracające pytanie z terenu brzmi: czy rolnik wybuduje dom dla syna czy córki na ojcowiźnie. Rolnicy, którzy mają swoje gospodarstwa, nie mogą być wykluczeni z możliwości budowania na swojej ziemi — mówiła.
Ministerstwo Rozwoju i Technologii uspokajało: istniejące siedliska możliwe są do uwzględnienia w planie ogólnym, a rozbudowa lub nadbudowa obiektów budowlanych może być realizowana na podstawie decyzji WZ, nawet jeśli nie znajdują się w obszarze uzupełnienia zabudowy. Możliwa jest też lokalizacja budynków gospodarczych i wiat do 150 mkw. bez konieczności uzyskania decyzji WZ.
Ale kluczowe słowo w tej odpowiedzi to „możliwe” — nie „gwarantowane”. MRiT stoi na stanowisku, że nie ma najmniejszego problemu, aby gminy wyznaczały strefę produkcji rolnej. Problem polega na tym, że gminy mają w tej kwestii pełną swobodę — i z tej swobody korzystają w sposób, który Ministerstwo Rolnictwa ocenia krytycznie.
Reforma bez egzekutora
Diagnoza jest prosta, choć niewygodna. Minister Krzysztof Paszyk wprost przyznał, że istnieje obawa, że termin na uchwalenie planów ogólnych będzie niewystarczający. Termin przesunięto. Próg obniżono. Komunikaty uspokajają. Tymczasem struktura reformy ma fundamentalną wadę projektową: brak kadr planistycznych — po likwidacji wojewódzkich biur planowania przestrzennego liczba specjalistów spadła drastycznie, a złożoność procedur obejmująca analizy środowiskowe, konsultacje społeczne i szereg uzgodnień z organami administracji sprawia, że mniejsze gminy nie mają fizycznych możliwości dotrzymania terminów.
Reformę przeprowadzono bez uprzedniej odbudowy potencjału planistycznego, który przez lata był systematycznie demontowany. Każda gmina jest dziś odpowiedzialna za dokument, do sporządzenia którego potrzebuje urbanisty, prawnika, specjalisty od środowiska i od konsultacji społecznych — a w wielu gminach wiejskich żadnej z tych osób po prostu nie ma.
Ministerstwo Rolnictwa opiniuje, co może. Ministerstwo Rozwoju nadzoruje, jak potrafi. Gminy robią, co mogą… i na co mają ochotę, nie zawsze wsłuchując się w głos mieszkańców. A właściciele gruntów, inwestorzy i rolnicy czekają na decyzje, których termin — po raz kolejny — jest na papierze.
