To sytuacja, która jeszcze kilka lat temu wydawała się nie do pomyślenia. Jest dopiero kwiecień, a część szpitali powiatowych w Polsce informuje o wyczerpaniu rocznych limitów – szczególnie w zakresie diagnostyki. W tle trwa ogólnopolski protest placówek, który obnaża narastający problem finansowania ochrony zdrowia.
Od 20 kwietnia szpitale powiatowe prowadzą akcję protestacyjną, której kulminacja przypadła na 22 kwietnia. Jak wskazują przedstawiciele środowiska, skala udziału jest bardzo duża – według szacunków nawet do 90 procent placówek tego typu w kraju. To nie symboliczny sprzeciw, lecz sygnał systemowego przeciążenia.
Jednym z najbardziej alarmujących elementów jest wyczerpywanie limitów świadczeń już w pierwszym kwartale roku. Dotyczy to m.in. badań diagnostycznych, które stanowią fundament procesu leczenia. W praktyce oznacza to ograniczony dostęp pacjentów do kluczowych procedur albo konieczność ich odraczania.
Źródłem problemu jest konstrukcja finansowania. Szpitale wskazują na zaniżone wyceny świadczeń oraz ograniczenia w rozliczaniu tzw. nadwykonań, czyli usług realizowanych ponad zakontraktowany poziom. Dodatkowo wprowadzono mechanizmy degresywne – w przypadku części badań, takich jak kolonoskopia czy gastroskopia, po przekroczeniu limitu Narodowy Fundusz Zdrowia refunduje jedynie 60 procent stawki. W efekcie placówki stają przed wyborem: wykonywać świadczenia i generować straty albo ograniczać dostępność usług. Oba scenariusze uderzają bezpośrednio w pacjentów.
Dane systemowe potwierdzają skalę napięcia. Budżet NFZ na 2026 rok wynosi około 221 miliardów złotych, jednak luka finansowa szacowana jest na 18 miliardów złotych (pierwotnie wskazywano nawet 23 miliardy). Jednocześnie większość szpitali powiatowych zamknęła poprzedni rok stratą, a skumulowane zadłużenie sektora liczone jest w miliardach.
Resort zdrowia wskazuje na działania naprawcze, w tym reformę strukturalną umożliwiającą konsolidację placówek oraz przeznaczenie ponad 1,1 miliarda złotych na ten proces. Według ministerstwa ma to poprawić efektywność systemu i dostęp do świadczeń. W praktyce jednak są to rozwiązania długoterminowe, które nie odpowiadają na bieżące problemy płynności finansowej. Szpitale domagają się przede wszystkim przywrócenia pełnego finansowania nadwykonań oraz zniesienia limitów w diagnostyce. Argument jest prosty: bez badań nie ma leczenia, a opóźnienia diagnostyczne w wielu przypadkach decydują o rokowaniach pacjentów.
Protest, który potrwa do 24 kwietnia, ma zwrócić uwagę opinii publicznej na realny stan systemu. Personel medyczny informuje pacjentów o sytuacji, a w wielu placówkach pojawiły się hasła podkreślające dramatyzm sytuacji.
Najbardziej niepokojący jest jednak nie sam protest, lecz jego przyczyna. Jeśli limity wyczerpują się po kilku miesiącach, oznacza to, że system planowany jest poniżej realnych potrzeb zdrowotnych społeczeństwa. A to problem, którego nie da się rozwiązać jedną decyzją administracyjną.
