Najwyższa Izba Kontroli sprawdziła, czy Wojska Obrony Terytorialnej w latach 2023–2025 zdobyły zdolność do realizacji swoich zadań. Kontrolerzy wskazali nieprawidłowości, jednak opinia publiczna pozna tylko niewielką część ustaleń. Znaczną część dokumentów objęto klauzulą tajności.
WOT są piątym rodzajem Sił Zbrojnych RP, obok wojsk lądowych, powietrznych, marynarki wojennej i wojsk specjalnych. Odpowiadają za utrzymanie gotowości do obrony kraju, ale też za pomoc podczas klęsk żywiołowych, ochronę mienia, udział w poszukiwaniach oraz ratowanie życia i zdrowia ludzi.
Ponieważ formację budowano w pięciu etapach, kontrolerzy wybrali po jednej jednostce z każdego z nich. Poza Dowództwem WOT skontrolowano brygady: 16. Dolnośląską, 11. Małopolską, 1. Podlaską i 4. Warmińsko-Mazurską. Zbadano także cele i kierunki rozwoju formacji oraz nadzór ministra obrony narodowej nad realizacją jej zadań. Inspektorzy oceniali, czy rozwój WOT był właściwie zaplanowany, czy prawidłowo tworzono struktury organizacyjne i czy formację odpowiednio wyposażano. Sprawdzili też, jak przechowywano i obsługiwano sprzęt oraz jak przygotowywano szkolenia rotacyjne. Osobno przyjrzeli się temu, jak żołnierze i pododdziały są szykowani do działania w sytuacjach kryzysowych.
Ocena: nieprawidłowości, ale i dobre strony
NIK stwierdziła szereg nieprawidłowości w przygotowaniu i funkcjonowaniu WOT. Jednocześnie pozytywnie oceniła udział formacji w zarządzaniu kryzysowym w czasie pokoju. Za przykład posłużyła operacja FENIKS, czyli usuwanie skutków powodzi z 2024 roku, w której wzięło udział ponad 15 tysięcy żołnierzy WOT.
Izba zarekomendowała m.in.:
- sprawdzenie, czy dokumenty regulujące działanie i wykorzystanie WOT są poprawne, aktualne i spójne,
- ocenę zdolności poszczególnych oddziałów i pododdziałów,
- weryfikację założeń budowy i rozwoju formacji oraz oczekiwanego poziomu zdolności jednostek, z uwzględnieniem ich lokalizacji i zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa,
- pilne przekazanie WOT pod dowództwo Szefa Sztabu Generalnego WP,
- usprawnienie nadzoru, kontroli i monitorowania zadań.
Według NIK Ministerstwo Obrony Narodowej wdraża narzędzie do kontroli, nadzoru i monitorowania realizacji celów Programu Rozwoju Sił Zbrojnych RP. Trwa aktualizacja Planu Rozwoju WOT na lata 2025–2039. Prowadzone są analizy, które mają zmienić algorytm dotyczący zasadniczego sprzętu wojskowego, a Dowództwo WOT przegląda programy szkolenia.
Opublikowany komunikat nie oddaje pełnego obrazu kontroli, ponieważ znaczna część informacji o WOT jest niejawna. Wystąpienia pokontrolne skierowane do dowódców brygad objęto klauzulą „Zastrzeżone”. Wystąpienia do Dowódcy WOT i ministra obrony narodowej oraz informacja o wynikach kontroli otrzymały klauzulę „Tajne”.
Szczegółowe wyniki przekazano najważniejszym organom państwa: prezydentowi, prezesowi Rady Ministrów, ministrowi obrony narodowej i właściwym komisjom sejmowym. Obywatele dowiedzą się więc, że kontrola wykazała nieprawidłowości, ale nie poznają ich szczegółów.





