piątek, 13 listopada, 2026
spot_img
spot_img

Najpopularniejsze

Zobacz również...

Od 150 tysięcy do 2,5 miliona dawców. Polski rejestr szpiku rośnie, ale stoi przed demograficznym wyzwaniem

W ciągu 16 lat liczba potencjalnych dawców szpiku w Polsce wzrosła z około 150 tysięcy do 2,5 miliona. To ogromna zmiana, która zwiększa szanse pacjentów na znalezienie odpowiedniego dawcy i daje możliwość ratowania życia również chorym z innych krajów. Rozwój rejestru nie oznacza jednak, że można przestać myśleć o jego przyszłości. Starzejące się społeczeństwo, zmniejszający się udział młodych osób w bazie oraz tysiące dawców, którzy każdego roku osiągają górną granicę wieku, sprawiają, że utrzymanie jej potencjału staje się coraz większym wyzwaniem. 13 października, w Ogólnopolskim Dniu Dawcy Szpiku, zwraca się uwagę nie tylko na dotychczasowe osiągnięcia, lecz także na konieczność pozyskiwania kolejnych osób gotowych pomóc pacjentom.

Rozwój polskiego rejestru przekłada się na możliwości leczenia chorych wymagających przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych. Znaczenie ma przy tym nie tylko liczba osób zarejestrowanych w kraju, lecz również współpraca międzynarodowa, dzięki której poszukiwania odpowiedniego dawcy mogą obejmować wiele państw. W 2025 roku niemal połowa przeszczepień od dawców niespokrewnionych przeprowadzonych w Polsce odbyła się z wykorzystaniem komórek pochodzących od dawców zagranicznych. Jednocześnie osoby zarejestrowane w polskich bazach mogą pomóc pacjentom leczonym poza granicami kraju. O możliwości przeprowadzenia przeszczepienia decyduje przede wszystkim odpowiednia zgodność tkankowa, a znalezienie właściwej osoby wymaga dostępu do rozbudowanych, współpracujących ze sobą rejestrów.

Osiągnięcie poziomu 2,5 miliona potencjalnych dawców jest efektem wieloletniego rozwoju systemu. Jak wskazuje dr hab. Małgorzata Dudkiewicz, kierownik Zespołu Centralnego Rejestru Niespokrewnionych Potencjalnych Dawców Szpiku w Poltransplancie, utrzymanie wysokiej pozycji Polski wymaga jednak czegoś więcej niż dalszego zwiększania liczby zarejestrowanych osób. Równie istotna jest odpowiednia struktura wiekowa oraz rzeczywista dostępność dawców. Z perspektywy pacjenta liczy się bowiem nie tylko obecność danej osoby w rejestrze, ale przede wszystkim możliwość przeprowadzenia donacji w chwili, gdy pojawi się taka potrzeba.

Kim są potencjalni dawcy szpiku?

Za liczbami opisującymi wielkość rejestru kryją się konkretni ludzie, których wiek, płeć, stan zdrowia i gotowość do oddania komórek macierzystych mają znaczenie dla procesu poszukiwania odpowiedniego dawcy. Według danych Fundacji DKMS statystyczny potencjalny dawca zarejestrowany w jej bazie to 38-letnia kobieta. Kobiety stanowią 62 proc. wszystkich osób znajdujących się w rejestrze fundacji, a najwięcej potencjalnych dawców mieszka w województwach mazowieckim, śląskim, małopolskim i pomorskim. Inaczej wygląda profil osoby, która rzeczywiście oddała krwiotwórcze komórki macierzyste. W tej grupie statystycznym dawcą jest 29-letni mężczyzna.

Różnica między przeciętnym wiekiem osoby zarejestrowanej a wiekiem faktycznego dawcy pokazuje, że liczebność bazy nie jest jedynym czynnikiem wpływającym na jej skuteczność. W procesie kwalifikacji znaczenie mają zgodność tkankowa, wiek dawcy, jego stan zdrowia oraz możliwość przeprowadzenia donacji. Z tego względu istotne jest zarówno utrzymywanie dużej liczby potencjalnych dawców, jak i systematyczne odnawianie rejestru poprzez pozyskiwanie młodszych osób. Dzięki temu w kolejnych latach możliwe będzie zachowanie szerokiego wyboru dawców dla pacjentów, u których konieczne stanie się przeszczepienie.

Zmiany demograficzne obserwowane w całym kraju znajdują odzwierciedlenie również w rejestrze potencjalnych dawców szpiku. Spadająca liczba urodzeń oraz rosnący udział starszych grup wiekowych wpływają na strukturę bazy, której członkowie z biegiem lat przestają spełniać kryteria wieku. W przypadku Fundacji DKMS osoby w wieku od 18 do 30 lat stanowiły w 2022 roku 31,7 proc. wszystkich zarejestrowanych dawców. W 2026 roku ich udział zmniejszył się do 23,3 proc. Oznacza to, że w ciągu czterech lat odsetek młodych osób w tej bazie wyraźnie spadł, a utrzymanie jej odpowiedniej struktury wymaga skuteczniejszego docierania do kolejnych roczników.

Skala zjawiska jest widoczna również w liczbach bezwzględnych. W 2025 roku z rejestru Fundacji DKMS wycofano 8679 osób wyłącznie z powodu osiągnięcia górnej granicy wieku. Prognozy wskazują, że do końca 2030 roku z tego samego powodu bazę opuści łącznie ponad 75 tysięcy potencjalnych dawców. Nie oznacza to, że wszystkie te osoby przestałyby być gotowe do pomocy, lecz że po przekroczeniu określonego wieku nie mogą już pozostawać aktywnymi potencjalnymi dawcami w rejestrze. W praktyce oznacza to konieczność stałego uzupełniania bazy, aby zmniejszanie się liczby aktywnych dawców nie ograniczało możliwości znalezienia odpowiedniej osoby dla chorego.

Wiek nie jest jedyną przyczyną wyrejestrowania. Z bazy mogą znikać osoby zarejestrowane wcześniej w kilku ośrodkach, a także dawcy, których stan zdrowia uległ zmianie i nie pozwala już na bezpieczne przeprowadzenie donacji. Znaczenie ma również zmiana kraju zamieszkania. Osoby wyjeżdżające na stałe za granicę powinny skontaktować się z ośrodkiem, w którym się zarejestrowały, i ustalić sposób aktualizacji danych oraz ewentualnej rejestracji w systemie obowiązującym w nowym kraju. Wielokrotne zapisywanie się do różnych baz nie zwiększa szans pacjenta na znalezienie zgodnego dawcy, dlatego istotne są rzetelne dane i sprawne zarządzanie całym rejestrem.

Jak podkreśla dr Tigran Torosian, dyrektor medyczny Fundacji DKMS, w ciągu ostatnich pięciu lat z bazy fundacji wycofano blisko 80 tysięcy potencjalnych dawców. Utrzymanie jej możliwości wymaga zatem nie tylko rekrutowania kolejnych osób, lecz także regularnego aktualizowania informacji o ich dostępności i stanie zdrowia. Sama liczba zarejestrowanych nie daje pełnego obrazu sytuacji. Z punktu widzenia transplantologii liczy się to, czy w konkretnym przypadku można znaleźć osobę o odpowiedniej zgodności tkankowej, która spełnia wymagania medyczne i będzie mogła rzeczywiście oddać komórki macierzyste.

Młodzi ludzie kluczowi dla przyszłości rejestru

Jednym z najważniejszych zadań organizacji zajmujących się dawstwem szpiku jest docieranie do młodszych pokoleń i wyjaśnianie, na czym polega rejestracja oraz późniejsza donacja. Fundacja DKMS prowadzi działania edukacyjne między innymi w szkołach ponadpodstawowych, w ramach akcji KOMÓRKOMANIA, oraz na uczelniach wyższych poprzez inicjatywę HELPERS’ GENERATION. Informacje o dawstwie pojawiają się również podczas festiwali muzycznych i innych wydarzeń, które umożliwiają bezpośredni kontakt z młodymi ludźmi.

Równolegle wykorzystywane są kampanie internetowe, krótkie materiały wideo i współpraca z twórcami publikującymi w mediach społecznościowych. Jednym z przykładów jest kampania „Szpikula” z udziałem Cezarego Pazury i Macieja Sekulskiego, znanego jako MIÜ. Jej celem jest rozprawianie się z mitami dotyczącymi dawstwa szpiku za pomocą humoru i niestandardowej formy przekazu. Znaczenie ma również upraszczanie samej rejestracji. Możliwość odesłania pakietu rejestracyjnego za pośrednictwem Paczkomatu pozwala dostosować procedurę do codziennych przyzwyczajeń osób, które chcą dołączyć do bazy.

Jak informuje Agnieszka Wodzińska, wiceprezes Fundacji DKMS, średni wiek osób rejestrujących się w fundacji jest obecnie o ponad 15 lat niższy niż na początku jej działalności. To zmiana wskazująca na skuteczniejsze docieranie do młodszych grup, choć nie rozwiązuje wszystkich problemów związanych z demografią. Część zarejestrowanych osób każdego roku opuszcza bazę ze względu na wiek lub stan zdrowia, dlatego pozyskiwanie nowych dawców pozostaje stałym zadaniem. Celem jest zapewnienie możliwości znalezienia zgodnego dawcy każdemu pacjentowi, który potrzebuje przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych.

Fundacja DKMS działa w Polsce od 2008 roku jako ośrodek dawców szpiku, na podstawie decyzji ministra zdrowia, a jednocześnie jako niezależna organizacja pożytku publicznego. W jej bazie znajduje się ponad 2,2 miliona potencjalnych dawców. Do października 2026 roku ponad 17,5 tysiąca osób zarejestrowanych w fundacji oddało krwiotwórcze komórki macierzyste lub szpik pacjentom w Polsce i za granicą. Każda taka donacja oznacza konkretną szansę na leczenie dla osoby, dla której przeszczepienie może być jedną z najważniejszych dostępnych metod terapii.

Osoby zainteresowane rejestracją mogą wejść na stronę www.dkms.pl i zamówić pakiet rejestracyjny do domu. Warto przy tym pamiętać, że do bazy potencjalnych dawców wystarczy zapisać się raz, a decyzja o rejestracji powinna być świadoma i przemyślana. Osiągnięcie poziomu 2,5 miliona potencjalnych dawców pokazuje, jak wiele udało się już zrobić, ale nie zamyka procesu budowania rejestru. W kolejnych latach jego skuteczność będzie zależała nie tylko od wielkości bazy, lecz także od jej struktury wiekowej, aktualności danych i gotowości nowych pokoleń do podjęcia decyzji, która może uratować życie drugiemu człowiekowi.

Popularne Artykuły