Próchnica pozostaje najpowszechniejszą chorobą jamy ustnej – przewlekłą, zakaźną i wciąż bagatelizowaną. Wywołują ją bakterie przenoszone przez ślinę. Nieleczona prowadzi nie tylko do zniszczenia zębów, ale może skutkować poważnymi powikłaniami ogólnoustrojowymi, w tym stanami zapalnymi zatok, chorobami serca i nerek, a w skrajnych przypadkach nawet sepsą.

Skala problemu jest szczególnie widoczna u najmłodszych. Próchnica dotyka już połowy dzieci między 3. a 4. rokiem życia, a w grupie 6–7-latków występuje niemal powszechnie. To pokazuje, że działania profilaktyczne często zaczynają się zbyt późno.

Eksperci nie mają wątpliwości: o zdrowie jamy ustnej dziecka należy dbać jeszcze przed jego przyjściem na świat. Zawiązki zębów kształtują się już między 4. a 6. miesiącem życia płodowego.

Dlatego kobiety planujące ciążę powinny wcześniej skontrolować stan uzębienia i wyleczyć ewentualne ubytki. Nieleczona próchnica to źródło stanu zapalnego, który może zwiększać ryzyko powikłań w ciąży.

Warto przypomnieć, że w Polsce kobiety w ciąży i połogu – do 42. dnia po porodzie – mają prawo do bezpłatnego leczenia stomatologicznego w ramach świadczeń gwarantowanych, niezależnie od statusu ubezpieczenia.

Równie istotna jest dieta przyszłej matki. Witaminy A, D i C oraz składniki mineralne, takie jak wapń, fosfor, żelazo i fluor, odgrywają kluczową rolę w prawidłowym rozwoju zębów dziecka. Podstawą powinny być produkty pełnoziarniste, nabiał, warzywa, owoce, ryby, jaja i rośliny strączkowe.

Mleczaki też trzeba leczyć

Wciąż funkcjonuje błędne przekonanie, że zębów mlecznych nie trzeba leczyć, ponieważ i tak wypadną. To podejście ma poważne konsekwencje. Bakterie z chorych zębów mlecznych przenoszą się na zęby stałe, zwiększając ryzyko kolejnych problemów.

Przedwczesna utrata mleczaków może prowadzić do wad zgryzu i konieczności leczenia ortodontycznego. Ma także wpływ na rozwój mowy oraz komfort jedzenia – nieleczona próchnica powoduje ból, który utrudnia codzienne funkcjonowanie dziecka.

– Dorośli powinni myć zęby dzieciom nawet do 6-7 roku życia, dopóki dziecko nie nabędzie odpowiedniej sprawności ręki. Przedwczesna utrata zębów mlecznych, np. z powodu próchnicy, może powodować wady zgryzu i konieczność leczenia ortodontycznego. Zdrowe i pełne uzębienie wpływa również korzystnie na rozwój mowy. Nieleczona próchnica powoduje ból, co utrudnia jedzenie i znacząco wpływa na zdrowia dziecka – tłumaczy Małgorzata Olszewska z Zespołu Komunikacji Społecznej i Promocji Zachodniopomorskiego OW NFZ.

Profilaktyka próchnicy nie ogranicza się wyłącznie do szczotkowania. Jednym z głównych czynników ryzyka są błędy dietetyczne, przede wszystkim nadmierne spożycie cukru – zarówno w jedzeniu, jak i napojach.

Dla zdrowia zębów znaczenie mają proste, ale konsekwentnie stosowane zasady:

• ograniczenie cukru w diecie,

• płukanie ust wodą po spożyciu soków, zwłaszcza cytrusowych,

• unikanie podjadania między posiłkami,

• wybieranie wody zamiast słodzonych napojów,

• spożywanie całych owoców zamiast soków,

• jedzenie produktów wymagających gryzienia i żucia,

• unikanie jedzenia przed snem.

W diecie wspierającej zdrowie jamy ustnej powinny znaleźć się produkty bogate w błonnik, nabiał oraz źródła pełnowartościowego białka, takie jak mięso, ryby i jaja.

Nawyki budowane od najmłodszych lat

Eksperci podkreślają, że kluczowe znaczenie ma edukacja i przykład dorosłych. Nawyk regularnego mycia zębów należy kształtować jak najwcześniej, a pomocne mogą być proste narzędzia edukacyjne, takie jak harmonogramy czy materiały dostępne na platformach edukacyjnych, m.in. Akademii NFZ.

Nawyk mycia zębów należy kształtować jak najszybciej. Niezbędny jest własny przykład, a zachętę, np. planszę z grafikiem mycia zębów, można pobrać na portalu Akademia NFZ: grafik mycia zębów.

Informacje o tym jak dbać o jamę ustną dzieci dostępne są na portalu Akademia NFZ: Zadbaj o uśmiech dziecka.

Światowy Dzień Zdrowia Jamy Ustnej to okazja, by przypomnieć, że profilaktyka zaczyna się na długo przed pierwszą wizytą u dentysty – i że konsekwencje zaniedbań mogą wykraczać daleko poza sam uśmiech.