W Polsce od lat powraca pytanie o granice między mandatem radnego a zatrudnieniem w instytucjach zależnych od samorządu. Formalnie prawo dopuszcza takie sytuacje, ale w praktyce budzą one ogromne wątpliwości. Teraz powstało narzędzie, które ma pokazać skalę zjawiska w całym kraju. Właśnie ruszył serwis kazdymusigdziespracowac.pl.

Portal powstał z inicjatywy Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska i ma dokumentować przypadki zatrudniania radnych w spółkach komunalnych oraz jednostkach podległych tej samej gminie, w której sprawują mandat. Informacje będą prezentowane na mapie Polski, tak aby każdy mógł zobaczyć, jak powszechne jest to zjawisko.

Jednym z impulsów do stworzenia projektu były wydarzenia w Szczecinie. Po wyborach samorządowych część radnych otrzymała zatrudnienie w spółkach miejskich. W opinii wielu obserwatorów sytuacje takie rodzą poważne wątpliwości, bo radny z jednej strony powinien kontrolować działania władz samorządowych, a z drugiej może być pracownikiem instytucji, które od tych władz zależą. Prawo nie zakazuje takich przypadków wprost. Radny nie może zasiadać w radzie nadzorczej spółki komunalnej ani kierować gminną jednostką organizacyjną, ale zatrudnienie na innych stanowiskach pozostaje dopuszczalne. To jednak nie kończy dyskusji. Krytycy wskazują, że taka konstrukcja może prowadzić do konfliktu interesów i osłabiać niezależność radnych.

Absurdalne sytuacje w samorządach

W praktyce zdarzają się sytuacje, które dla mieszkańców są trudne do zaakceptowania. Jednym z przykładów jest sprawa z gminy Kołbaskowo. Dorota Trzebińska była jednocześnie przewodniczącą rady gminy, pracownikiem gminnej instytucji kultury GOKSiR, a także redaktorem naczelnym gminnego pisma samorządowego. Takie przypadki stawiają pytania o realną niezależność radnych oraz o to, czy osoby zatrudnione w strukturach podległych samorządowi mogą w pełni kontrolować działania władz.

Serwis kazdymusigdziespracowac.pl ma pomóc w uporządkowaniu wiedzy o takich przypadkach. Każdy może zgłosić informację o radnym zatrudnionym w jednostce podległej tej samej gminie. Dane trafiają następnie do weryfikacji – organizatorzy sprawdzają je poprzez wnioski o udostępnienie informacji publicznej kierowane do samorządów i spółek.

Celem projektu nie jest wskazywanie winnych ani ocenianie konkretnych osób. Twórcy podkreślają, że chodzi o pokazanie zjawiska o charakterze systemowym i stworzenie podstaw do poważnej debaty o standardach przejrzystości w samorządzie. Na razie portal działa w formule pilotażowej. W tej wersji koncentruje się wyłącznie na jednym typie powiązań – zatrudnieniu radnego w jednostce należącej do tej samej gminy, w której sprawuje mandat. W przyszłości możliwe jest rozszerzenie projektu o inne formy zależności między polityką lokalną a instytucjami publicznymi.

Autorzy projektu podkreślają, że problem nie dotyczy jednego miasta czy regionu. W wielu samorządach pojawiają się podobne wątpliwości – szczególnie gdy radni znajdują zatrudnienie w spółkach komunalnych lub instytucjach podległych władzom, które powinni kontrolować.

Właśnie dlatego nowy portal ma pokazać, czy są to pojedyncze przypadki, czy raczej zjawisko o znacznie większej skali. Jeśli zgłoszeń będzie dużo, mapa szybko może ujawnić problem, o którym od lat mówi się półgłosem.

A wtedy okaże się, czy hasło „każdy musi gdzieś pracować” jest tylko żartobliwą nazwą projektu – czy raczej trafnym opisem realiów polskiego samorządu.