Jak podaje Polskie radio, statystyki pokazują, że przeciętne gospodarstwo rolne w Polsce jest dziś warte ponad 718 tys. zł. W siedmiu województwach ta kwota przekracza milion, a w niektórych regionach nawet 1,6 mln zł. Szczególnie wyróżnia się Warmia i Mazury, gdzie przeciętne gospodarstwo liczy ponad 24 hektary i przewyższa wartością niejedno mieszkanie w Sopocie. Dane te mogą robić wrażenie – wygląda bowiem na to, że statystyczny rolnik jest milionerem. Rzeczywistość jest jednak dużo bardziej złożona.
W ciągu ostatnich dwudziestu lat ziemia rolna stała się jednym z najszybciej drożejących aktywów w Polsce. Jeszcze na początku XXI wieku hektar słabej ziemi kosztował około 4–5 tys. zł, dziś trzeba zapłacić ponad 50 tys. zł. W przypadku gruntów wysokiej klasy ceny wzrosły z około 9 tys. zł do ponad 70 tys. zł. To oznacza, że w niektórych regionach wartość ziemi poszybowała w górę nawet o 1200%.
Takie tempo wzrostu trudno porównać z czymkolwiek innym – drożało złoto, nieruchomości w miastach czy akcje na giełdzie, ale ziemia rolna biła je na głowę. Na tę sytuację wpłynęło kilka czynników: dopłaty z Unii Europejskiej, malejąca dostępność gruntów, rosnący popyt inwestorów, a także inflacja, która w ostatnich latach dodatkowo winduje ceny.
Milion złotych „w ziemi” nie oznacza, że rolnik ma milion złotych w gotówce. To właśnie największy paradoks obecnej sytuacji. Rolnik jest bogaty, ale tylko na papierze – w księgach wieczystych i statystykach. Jego majątek to ziemia i sprzęt rolniczy, czyli podstawowe narzędzia pracy. Sprzedanie ich oznaczałoby koniec gospodarstwa, a więc również źródła utrzymania.
Dlatego ekonomiści mówią o zjawisku „bogactwa uwięzionego w aktywach”. Rolnicy mogą patrzeć na rosnące wyceny swoich gruntów, ale nie mogą ich łatwo spieniężyć ani wykorzystać do poprawy płynności finansowej. Majątek rolny przypomina w tej sytuacji złoto zakopane w ogrodzie – teoretycznie ogromna wartość, praktycznie niewielka użyteczność w codziennym życiu.
Wbrew pozorom, to właśnie rolnicy uchodzą za jedną z najbardziej zdyscyplinowanych grup społecznych, jeśli chodzi o zarządzanie pieniędzmi. Statystyki pokazują, że wydają średnio około 40% swoich dochodów, podczas gdy przeciętne gospodarstwo domowe w Polsce – blisko 60%. Dzięki temu rolnicy potrafią odkładać więcej i zachowują większą zdolność do oszczędzania niż reszta społeczeństwa.
Nie oznacza to jednak, że mają łatwo. Wzrost kosztów produkcji rolnej, drogich kredytów, cen paliw i nawozów powoduje, że wielu gospodarzy wciąż żyje w niepewności. Bogactwo w ziemi nie chroni ich przed inflacją, wahaniami cen skupu czy niesprzyjającymi warunkami pogodowymi, które mogą w jednej chwili zniweczyć plony.
Porównania z rynkiem mieszkaniowym pokazują skalę zmian. Przeciętne gospodarstwo rolne jest dziś warte więcej niż przeciętne mieszkanie w Polsce. W niektórych województwach wartość gospodarstwa znacznie przekracza ceny lokali w najdroższych nadmorskich miejscowościach. Różnica polega jednak na tym, że mieszkanie można sprzedać stosunkowo szybko i łatwo zamienić na gotówkę, a ziemia rolna jest przede wszystkim warsztatem pracy i nie zawsze znajdzie nabywcę od ręki.
Rolnicy stali się więc milionerami w statystykach, ale niekoniecznie w codziennym życiu. Ich majątek jest solidny i długoterminowo bezpieczny, ale nie daje im elastyczności finansowej, jaką mają właściciele płynnych aktywów – akcji, obligacji czy mieszkań na wynajem.
