Szkoły czekają duże zmiany dotyczące praw uczniów. Sejmowa Komisja Edukacji i Nauki poparła poprawki do projektu ustawy regulującej prawa i obowiązki ucznia, która ma wprowadzić zupełnie nowy system ochrony praw uczniowskich. Jedna z najważniejszych zmian dotyczy szkolnych rzeczników praw uczniowskich — ich obecność będzie obowiązkowa, ale dopiero od września 2028 roku.
Pierwotnie nowe przepisy miały wejść w życie dwa lata wcześniej. Ostatecznie termin przesunięto po uwagach środowisk oświatowych i związków zawodowych. Samorządy oraz dyrektorzy szkół zwracali uwagę, że projekt w obecnym kształcie nakłada nowe obowiązki, ale nie daje gwarancji dodatkowego finansowania. Chodzi między innymi o kwestie dodatków funkcyjnych dla nauczycieli pełniących rolę rzecznika praw ucznia.
Do 2028 roku decyzja o powołaniu takiej osoby będzie należała do konkretnych szkół i znajdzie się w ich statutach. Później każda szkoła i placówka oświatowa będzie musiała posiadać własnego rzecznika.
Projekt przygotowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej zakłada stworzenie całego systemu ochrony praw ucznia. Oprócz rzeczników szkolnych mają pojawić się także wojewódzcy rzecznicy działający przy kuratoriach oświaty oraz Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich. Samorządy będą mogły również tworzyć własnych rzeczników na poziomie gmin i powiatów, choć w tym przypadku rozwiązanie ma pozostać dobrowolne.
Nowe przepisy mają po raz pierwszy w tak szerokim zakresie uporządkować prawa i obowiązki uczniów w jednym akcie prawnym. Projekt przewiduje między innymi ustawowe zagwarantowanie prawa ucznia do wyrażania siebie poprzez wygląd, o ile nie narusza to bezpieczeństwa i zasad funkcjonowania szkoły.
Zmiany wywołują jednak sporo emocji. Część nauczycieli i dyrektorów obawia się rozbudowy szkolnej biurokracji oraz kolejnych obowiązków administracyjnych. Pojawiają się także pytania o realne kompetencje rzeczników i o to, czy nowe stanowiska rzeczywiście poprawią sytuację uczniów, czy staną się jedynie kolejnym elementem formalnego systemu.
Komisja poparła również poprawki dotyczące funkcjonowania Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich. Zmieniono między innymi zasady ewentualnego odwołania tej osoby. Brak corocznego sprawozdania z działalności nie będzie już automatycznie oznaczał utraty stanowiska. Ostateczna decyzja ma należeć do ministra edukacji. Zmodyfikowano także przepisy dotyczące rad szkół. Zrezygnowano z obowiązku tworzenia ich w szkołach niepublicznych oraz w części placówek prowadzonych przez podmioty inne niż samorządy. Resort edukacji nadal chce jednak wzmacniać udział rodziców i uczniów w funkcjonowaniu szkół.
Większość nowych przepisów ma wejść w życie od września 2026 roku. Na obowiązkowych szkolnych rzeczników praw uczniowskich szkoły będą miały jednak dodatkowe dwa lata na przygotowanie.
