W małych miastach i wsiach każdy zna każdego. Sąsiedzi wiedzą, kto kogo zna, kto o czym marzy, jakie problemy mają dzieci w szkole czy seniorzy w domu spokojnej starości. W takich miejscach widać najlepiej, jak bardzo szkodliwy potrafi być wpływ wielkiej polityki na lokalne sprawy. Radny czy wójt, który wchodzi do samorządu z partyjną legitymacją w kieszeni, często przestaje słuchać sąsiadów i zaczyna słuchać partyjnych liderów z Warszawy lub z wojewódzkiego miasta.
Decyzje przestają być wynikiem lokalnej analizy potrzeb. Stają się raczej realizacją z góry narzuconych priorytetów. Remonty ulic są przesuwane, bo akurat „nie pasują” do aktualnego przekazu centrali. Budżety inwestycyjne kształtowane są pod kątem ogólnopolskiej narracji, a nie realnych potrzeb mieszkańców. Nawet dyskusja o świetlicy wiejskiej może zostać zdominowana przez pytania: „Czy to dobrze wygląda w mediach partyjnych?” albo „Czy to zgadza się z linią partii?”
Takie uzależnienie od liderów partii niszczy lokalną samodzielność. Gmina powinna mieć prawo decydować o własnym rozwoju, wybierać inwestycje i priorytety bez oglądania się na Warszawę. Mieszkańcy wiedzą najlepiej, które chodniki są niebezpieczne, która szkoła potrzebuje remontu, a które drzewa w parku trzeba przyciąć. W samorządzie nie potrzebne są rozkazy z centrali – potrzebne jest słuchanie ludzi, rozwiązywanie realnych problemów, czasami kompromisy między sąsiadami, a nie między frakcjami partyjnymi.
Kiedy radni głosują według partyjnej instrukcji, to mieszkańcy tracą kontrolę nad własną gminą. Widzimy wtedy sytuacje, w których decyzje, które z punktu widzenia lokalnego są oczywiste i pilne, są blokowane, a decyzje mało istotne zyskują priorytet, bo akurat pasują do politycznego planu dnia. W efekcie ludzie przestają ufać swoim przedstawicielom – w końcu po co przychodzić na sesję rady, skoro wszystko i tak jest już „załatwione” w stolicy? I nie chodzi tylko o brak swobody głosowania. Partyjne powiązania wpływają też na kulturę debaty. Radni zamiast rozmawiać o meritum, zaczynają wymieniać się frazesami z centrali, powtarzać slogany, krytykować przeciwników politycznych niezależnie od tego, czy mają rację. W małych gminach oznacza to, że lokalne potrzeby giną w hałasie wielkiej polityki, a problemy mieszkańców stają się drugorzędne wobec partyjnych priorytetów.
Są jednak przykłady, że można inaczej. Wciąż są gminy udowadniające, że bezpartyjni radni i wójtowie potrafią działać skuteczniej. Ich decyzje opierają się na dialogu z mieszkańcami, konsultacjach, obserwacji lokalnych problemów. W takich miejscach każda inwestycja jest analizowana pod kątem realnego wpływu na życie mieszkańców, a nie pod kątem tego, czy ładnie wygląda w telewizyjnym spocie czy na profilu partii.
Samorząd wolny od partyjnych barw oznacza też większą odpowiedzialność. Radny nie może się ukryć za „decyzją partii”. Musi wytłumaczyć sąsiadom, dlaczego głosuje tak, a nie inaczej. Mieszkańcy widzą, kto realnie działa na rzecz gminy, a kto tylko powtarza narzucone z góry schematy. To sprawia, że debata staje się merytoryczna, a decyzje naprawdę odpowiadają lokalnym potrzebom.
Gmina powinna mieć prawo decydować samodzielnie. Stawianie w centrum partyjnych interesów sprawia, że małe społeczności stają się zakładnikami polityki ogólnopolskiej. Stolica ma swoje problemy, ale w każdej wsi i mieście jest ich własny, lokalny świat – i to on powinien być najważniejszy. Samorządowcy powinni słuchać sąsiadów, a nie liderów partii. Bo drogi, szkoły, mostki i świetlice nie czekają na zgodę z centrali.
Problem wcale nie leży w intencjach radnych czy wójtów. Niezależnie od tego, czy działają z pobudek szlachetnych, czy po prostu chcą mieć stanowisko, prawdziwym motorzem dominacji w wyborach są pieniądze. Partie dysponują budżetami, o których lokalne komitety mogą tylko pomarzyć, a ich dostęp do mediów ogólnopolskich sprawia, że każdy baner, spot czy tweet z centralą w tle wygląda jak triumf demokracji. W efekcie wyborcy częściej głosują na tych, których znają z telewizora, niż na tych, którzy znają ich osobiście. Małe społeczności stają się więc areną, na której wygrywa ten, kto ma większe zasoby, a nie ten, kto lepiej rozumie lokalne potrzeby. I tak w samorządzie zamiast niezależności mamy partyjne echo centrali – w imię demokracji, oczywiście.
