Stacja paliw w Kołbaskowie, znana dziś kierowcom jako obiekt działający pod marką Orlen, została oficjalnie wpisana do rejestru zabytków województwa zachodniopomorskiego. Decyzja Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 27 kwietnia 2026 roku jest już prawomocna.
To ważna wiadomość nie tylko dla miłośników historii i architektury, ale również dla mieszkańców regionu. Budynek jest bowiem jednym z najcenniejszych i najrzadszych przykładów architektury związanej z rozwojem pierwszych europejskich autostrad.
Sprawa wpisu do rejestru zabytków pojawiła się w związku z planowanymi inwestycjami drogowymi w rejonie przejścia granicznego i budową kolejnych odcinków układu komunikacyjnego, obejmujących między innymi drugi etap obwodnicy Przecławia i Warzymic, obwodnicę Kołbaskowa oraz nowy węzeł na autostradzie A6. Temat ochrony obiektu został zasygnalizowany przez Miejskiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie.
Jak podkreślają służby konserwatorskie, w pierwszej kolejności ustalono, że budynek nie jest bezpośrednio zagrożony rozbiórką w związku z realizacją inwestycji drogowych. Następnie przeprowadzono szczegółowe badania, kwerendy archiwalne, oględziny i przygotowano dokumentację niezbędną do objęcia obiektu ochroną konserwatorską.
O zasadności wpisu dyskutowała również Wojewódzka Rada Ochrony Zabytków. Większość jej członków opowiedziała się za objęciem stacji najwyższą formą ochrony.
Historia obiektu sięga 1937 roku. Powstał on jako autostradowa stacja paliw typu Fürstenwalde – specjalnego projektu opracowanego przez niemieckiego architekta Friedricha Tammsa, profesora Politechniki Berlińskiej. Budynki tego typu tworzono przy najważniejszych węzłach autostradowych III Rzeszy.
Charakterystyczne, opływowe kształty utrzymane były w stylistyce streamline, inspirowanej aerodynamiką samolotów, nowoczesnych pociągów i statków. Architektura miała symbolizować prędkość, postęp techniczny i nowoczesność rodzącej się epoki motoryzacji.
Nazwa projektu pochodzi od pierwszej zrealizowanej stacji w miejscowości Fürstenwalde w Brandenburgii. Budynki tego typu projektowano na planie trójkąta, dzięki czemu idealnie wpisywały się pomiędzy łącznice autostradowych węzłów. Charakterystycznym elementem był także dach w kształcie litery „V”.
Taką właśnie stację wybudowano również w Kołbaskowie przy jednej z pierwszych autostrad powstałych na terenie dzisiejszej Polski i Niemiec – trasie Berlin–Szczecin, zwanej potocznie „Berlinką”.
Po II wojnie światowej obiekt nie utracił swojej funkcji. Przez dziesięciolecia działał jako stacja Centrali Produktów Naftowych, a później przeszedł w ręce Orlenu. Mimo modernizacji i zastosowania współczesnych materiałów elewacyjnych zachował pierwotny charakter. Konserwatorzy podkreślają, że dokonane zmiany mają charakter odwracalny i nie zatarły najważniejszych cech historycznej bryły.
Dziś stacja w Kołbaskowie jest jedynym zachowanym przykładem autostradowej stacji paliw typu Fürstenwalde na terenie województwa zachodniopomorskiego. Zdaniem ekspertów stanowi ona kwintesencję modernizmu lat 30. XX wieku i jedno z najbardziej interesujących świadectw rozwoju infrastruktury drogowej tamtego okresu.
Wpis do rejestru zabytków oznacza, że obiekt będzie podlegał szczególnej ochronie. To również szansa na zachowanie wyjątkowego fragmentu historii regionu, który przez dziesięciolecia pozostawał niemal niezauważony przez tysiące kierowców przejeżdżających autostradą A6.
To ważna wiadomość nie tylko dla miłośników historii i architektury, ale również dla mieszkańców regionu. Budynek jest bowiem jednym z najcenniejszych i najrzadszych przykładów architektury związanej z rozwojem pierwszych europejskich autostrad.
Sprawa wpisu do rejestru zabytków pojawiła się w związku z planowanymi inwestycjami drogowymi w rejonie przejścia granicznego i budową kolejnych odcinków układu komunikacyjnego, obejmujących między innymi drugi etap obwodnicy Przecławia i Warzymic, obwodnicę Kołbaskowa oraz nowy węzeł na autostradzie A6. Temat ochrony obiektu został zasygnalizowany przez Miejskiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie.
Jak podkreślają służby konserwatorskie, w pierwszej kolejności ustalono, że budynek nie jest bezpośrednio zagrożony rozbiórką w związku z realizacją inwestycji drogowych. Następnie przeprowadzono szczegółowe badania, kwerendy archiwalne, oględziny i przygotowano dokumentację niezbędną do objęcia obiektu ochroną konserwatorską.
O zasadności wpisu dyskutowała również Wojewódzka Rada Ochrony Zabytków. Większość jej członków opowiedziała się za objęciem stacji najwyższą formą ochrony.
Historia obiektu sięga 1937 roku. Powstał on jako autostradowa stacja paliw typu Fürstenwalde – specjalnego projektu opracowanego przez niemieckiego architekta Friedricha Tammsa, profesora Politechniki Berlińskiej. Budynki tego typu tworzono przy najważniejszych węzłach autostradowych III Rzeszy.
Charakterystyczne, opływowe kształty utrzymane były w stylistyce streamline, inspirowanej aerodynamiką samolotów, nowoczesnych pociągów i statków. Architektura miała symbolizować prędkość, postęp techniczny i nowoczesność rodzącej się epoki motoryzacji.
Nazwa projektu pochodzi od pierwszej zrealizowanej stacji w miejscowości Fürstenwalde w Brandenburgii. Budynki tego typu projektowano na planie trójkąta, dzięki czemu idealnie wpisywały się pomiędzy łącznice autostradowych węzłów. Charakterystycznym elementem był także dach w kształcie litery „V”.
Taką właśnie stację wybudowano również w Kołbaskowie przy jednej z pierwszych autostrad powstałych na terenie dzisiejszej Polski i Niemiec – trasie Berlin–Szczecin, zwanej potocznie „Berlinką”.
Po II wojnie światowej obiekt nie utracił swojej funkcji. Przez dziesięciolecia działał jako stacja Centrali Produktów Naftowych, a później przeszedł w ręce Orlenu. Mimo modernizacji i zastosowania współczesnych materiałów elewacyjnych zachował pierwotny charakter. Konserwatorzy podkreślają, że dokonane zmiany mają charakter odwracalny i nie zatarły najważniejszych cech historycznej bryły.
Dziś stacja w Kołbaskowie jest jedynym zachowanym przykładem autostradowej stacji paliw typu Fürstenwalde na terenie województwa zachodniopomorskiego. Zdaniem ekspertów stanowi ona kwintesencję modernizmu lat 30. XX wieku i jedno z najbardziej interesujących świadectw rozwoju infrastruktury drogowej tamtego okresu.
Wpis do rejestru zabytków oznacza, że obiekt będzie podlegał szczególnej ochronie. To również szansa na zachowanie wyjątkowego fragmentu historii regionu, który przez dziesięciolecia pozostawał niemal niezauważony przez tysiące kierowców przejeżdżających autostradą A6.
Źródło informacji: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie
